02. Oostendse foor steeds in oktober?

Het woord kermis vertelt zelf zijn betekenis: de mis die jaarlijks werd opgedragen om de wijding van de kerk of de naamdag van zijn beschermheilige te vieren. In Oostende viel die ker(k)mis op 29 juni, feestdag van Sint-Petrus en -Paulus. Oorspronkelijk was aan elke kermis een jaarmarkt verbonden. 

In 1866 al had de Stad de twee bestaande jaarmarkten afgeschaft. Deze tiendaagse markten voor de verkoop van ellegoederen, naaibenodigdheden en ijzerwaren waren ingesteld in 1518 en 1562: de eerste begon op 29 juni en de tweede op 25 november. Het College van Burgemeester en Schepenen schreef in zijn verslag: “Ces foires qui avaient leur raison d’être autrefois lorsque les Communications étaient difficiles, sont devenues inutiles aujourd’hui que toutes les localités sont reliées entre elles et qu’Ostende est devenue une ville d’une certaine importance où les magasins de tout genre ne font nullement défaut.” (Jaarverslag Oostende 1866, p. 125)

De kermis vond nog steeds elk jaar plaats vanaf 29 juni. Zo keurde de Gemeenteraad op 13 juni 1872 het reglement goed dat o.a. volgende praktische richtlijnen bevatte: “Art. 1. A l’occasion de la Kermesse, il est établi annuellement sur la Place d’Armes, et à défaut d’espace suffisant, sur d’autres places encore, une foire composée de boutiques, barraques, etc. Cette foire commencera le 29 juin pour finir le 13 juillet. Art. 2. Tout forain qui voudra établir sur le champ de foire, soit une boutique, soit une barraque de spectacle ou d’exhibition quelconque, etc., etc., devra y être autorisé par le collège échevinal. (…) Art. 4. Les boutiques, les barraques, etc., pourront s’ouvrir à 6 heures du matin et devront être fermées à 11 heures du soir. Le Bourgmestre pourra, s’il le juge convenable, faire fermer ces établissements avant ladite heure ou en autoriser l’ouverture jusqu’à minuit. (…) Art. 6. Le Bourgmestre pourra interdire, s’il y trouve des inconvénients, de produire dans les spectacles, au moyen de cannes ou d’autres armes à feu, des détonations pouvant troubler le repos public ou compromettre la sécurité des personnes. (…)” (Jaarverslag Oostende 1872, p. 23-24)

In de Gemeenteraadszitting van 23 maart 1886 kwam een verplaatsing van de kermis naar oktober voor het eerst ter sprake. Het College van Burgemeester en Schepenen beweerde in zijn verslag dat het kermisvolk het niet zo nauw nam met de hygiëne en dat dit bepaalde gevaren inhield aan het begin van het toeristisch badseizoen: “Depuis assez longtemps, la Kermesse d’Ostende est fixée du premier au troisième dimanche de juillet; à ce moment, des marchands forains de toutes nuances, venant de tous côtés, s’installent à Ostende et, comme ils ne se font pas remarquer par une propreté exemplaire, ils constituent un danger permanent et offrent aux étrangers qui viennent s’établir en notre ville, dès le commencement de la saison, un spectacle fort peu engageant.” (Gemeenteblad Oostende 1886, p. 45) In de discussie die erop volgde en waarin het voorstel positief onthaald werd, stelde de Burgemeester dat het voorstel eerst een tijdje op de publieke opinie zou moeten inwerken voor er een beslissing genomen werd: “Il faut laisser au public, le principal intéressé et, partant, le meilleur juge, le temps de manifester ses sentiments (…) En laissant discuter la proposition soumise au conseil par la presse et en examinant les pétitions qui ne manqueront pas de se produire, l’administration communale pourra trancher la question dans un sens favorable à tout le monde.” (Gemeenteblad Oostende 1886, p. 46)
Het grote publiek bleek echter onverschillig tegenover dit voorstel te staan, zoals de politiecommissie op 20 april 1886 constateerde. Het probleem zou op een later moment opnieuw op tafel gelegd worden. Initiatiefnemer Montangie verzette zich niet tegen dit uitstel, maar bleef achter zijn voorstel staan, “parce qu’il est d’intérêt public.” (Gemeenteblad Oostende 1886, p. 139)

In 1889 was het dan zover. Het Schouwburgplein (het huidige Marie-Joséplein) werd heraangelegd tot een square en zo kon de kermis er niet langer plaatsvinden. Het College van Burgemeester en Schepenen greep dit aan om het oude voorstel opnieuw uit de kast te halen en vroeg de data van de kermis van de eerste tot de derde zondag van juli naar de eerste tot de derde zondag van oktober te verplaatsen. De gemeenteraadsleden reageerden opnieuw instemmend. De voorzitter stelde: “Le collège croit qu’à la fin du saison, au moment où la récolte est faite, la population aura tout le temps de s’amuser et de prendre part aux plaisirs de la foire; la remise de ces festivités populaires ne peut léser aucun intérêt, et le conseil, en adoptant la proposition du collège, fera chose sage et utile.” (Gemeenteblad Oostende 1889, p. 117)
Gemeenteraadslid Michens waarschuwde voor allerlei epidemieën die het kermisvolk kon meebrengen: “Les forains qui se soucient fort peu de la propreté, se promènent de village en village, dans des voitures plus ou moins saines, sans controle ou visites sanitaires de la part des autorités de ces villages, et sont un danger permanent – surtout en été – pour les villes où ils se rendent. Consultez le bulletin communal de la ville de Gand et vous y verrez qu’en 1866 et en d’autres années, des épidémies y ont été amenées par des forains.” (Gemeenteblad Oostende 1889, p. 117). De ‘Oktoberfoor’ werd goedgekeurd. De andere feestelijkheden eind juni, met o.a. de zeewijding, werden wel behouden, maar dan als hoogtepunt van het toeristisch seizoen. De traditionele Oostendse kermisperiode werd in 1889 dus duidelijk opgedeeld in elegante feestelijkheden in juni voor het betere publiek enerzijds en de volkse kermis na het seizoen (als de toeristen waren vertrokken) anderzijds.

Welk standrecht moest men in 1890 betalen voor een kraam op de Oktoberfoor? (Gemeenteblad Oostende 1890, p. 229-232)
  • voor “alle barakken voor spelen, curiositeiten, theaters en renbanen (cirques)” voor de gehele kermisperiode 25 centiemen per vierkante meter. Voor barakken van meer dan 900 m² moest per m² 10 centiemen opgelegd worden. Ter vergelijking: tijdens gewone marktdagen was dit 10 centiemen per vierkante meter per dag en alle andere dagen was dit 5 centiemen.
  • voor “draaiende manegien met houten paarden, enz.” en “bedekte kramen zonder onderscheid, établissementen van photographien en wafelhuizen” voor de gehele periode 50 centiemen per vierkante meter. Ter vergelijking: tijdens andere (niet- markt)dagen was dit voor de “draaiende manegien” 10 centiemen per vierkante meter per dag.
  • voor “onbedekte kramen zonder onderscheid” voor de gehele periode 30 centiemen per vierkante meter
  • “zangers, kwakzalvers, staande op tafels en stoelen” betaalden per plaats en per dag 50 centiemen, “kwakzalvers of andere, staande met een rijtuig” 2 frank.

(VD)

Bron afbeelding: GA Amsterdam - kermis op de Amsterdamse Nieuwmarkt in 1866, door R. Craeyvanger


Klik hier voor het vervolg